Toplam Ziyaretçi:
Aktif: 1
Bugün: 151
1944 GEREDE DEPREMİ RAPORU - Abdullah DEMİRCİ
1944 GEREDE DEPREMİ RAPORU
Yazar: Abdullah DEMİRCİ | 
Tarih:3 / 2 / 2011
1944 GEREDE DEPREMİ RAPORU
23.3.1944 günü sabahı telakki edilen emir üzerine Nafia Vekaleti (Bayındırlık Bakanlığı) mühendislerinden Zahit Mutlusoy, Ferit Koper, Osman Artuç ile birlikte Ankara’dan otomobille hareket edilerek ikindi vakti Gerede’ye varıldı.Hemen Kaymakam Niyazi Toker , Belediye Reisi Mehmet Aydemir Parti ve Kızılay Reisleri Faik Doğan ve Eşref Oral ile birlikte deprem tahribatı gözden geçirildi. 24-25 Mart bütün gün ve 26 Mart öğleye kadar civarda incelemelerde bulunduktan sonra hep birlikte Bolu’ya hareket edilerek 26/3 akşamı Bolu’ya varıldı.
Gerede, şimalde Hıdırlık Dağ’ından kopmuş olan Esen Tepe ve cenupta da Gerede Ovası ile tahdit edilen yamaçta ve 1320 m irtifada bulunmaktadır.
Stratigrafi ..Hıdırlık Dağının cenup cephesinde silisli sert bir konglomera ve onun üzerinde Esen Tepe’nin gri renkte kum taşları ve bunların üzerinde kösere taşları görülmektedir. Bunların üstünde genç nehir teressüpleri şehrin bilhassa Demircilar Mahallesi’nin zeminini teşkil etmektedir.
Demirciler Mahallesi’nin cenup ve batısındaki alçak tepelerdeki tarlaların temelinde ise diorit porfiller görülmektedir.
Tektonik .. Esen Tepe, bir doğu - batı fayı ile Hıdırlık Tepeden ayrılmaktadır. Ayrıca bu tepenin önünden Çerkeş’ten Yeni Çağ (Reşadiye) gölüne kadar uzanan ikinci ve daha genç fay hattı vardır.
1 Şubat 1944 sabahı saat 6:21 de otuzyedi saniye sürüp şehirde büyük hasarlar veren yer sarsıntısı, bu doğu – batı istikametindeki fay boyunca olmuştur. Uyanık olan müşahitler , depremin yer altından ve şimalden gelen bir korkunç uğultu ile beraber evvela şarktan garba ve garbdan şarka şidettli bir sarsılmayı müteakip aşağıdan yukarı itilme ve dönme (rotation)duyduklarını bildirmektedirler. Bazıları bu esnada bir ışık müşahede ettiklerini de iddia etmektedirler.
Şehri şarktan garba kesen ve iki istikamette de kikometrelerce uzunzn başlıca çatlak üzerinde olan her bina, yapılış tarzına bakmadan harab olmuştur. Bu ana çatlağın şimal tarafı bazı yerlerde seksen santim, bazı yerlerde bir metere aşağı kaymıştır.
Çongurlu Sokağında Çongurluoğlu ....ere. evi ilişik fotoğrafta gösterildeği gibi iki metre kadar garbdan şarka sürüklenmiş ve seksen ila yüz santim kadar sokak seviyesinden aşağı düşmüştür.
Ankara - Gerede şosesi üzerindeki Baki Çarkçı evinin divarı ana deprem hattı tarafından kesilmiş ve iki metre kadar doğuya sürüklenmiştir. Burada fayın şimalindeki aşağıya kayma, 20-30 santim etrafındadır.
Ana çatlak ile az çok paralel fakat devamları 100-250 metreyi geçmeyen tali çatlaklar bulunmaktadır. Tesbit edilenlerden en şimalde olanı Esen Tepe doğusundaki dere kenerında bulunan eski bir su yolu üzerinde müşahede edilmiştir. Bu çatlak şehrin en şimaldeki evlerinden 300 metre kadar daha şimalde olup, dereyi şarktan garba geçer ve Esen Tepe üzerinde Cumhur Reis Köşkü istikametine doğru uzanır. Tamamiyle harap olan Cumhur Reis Köşkü , bu çatlak üzerindedir. Çatlağın istikameti şark – garbdır. Bu fayın cenup tarafı 20-25 santim kadar düşmüştür.
Ana fayın 50 ve 80 metre şimalinde bulunan paralel iki çatlak da epey hasara sebebiyet vermiştir. Bunlardan ikincisi, Belediye ve caminin yıkılmasına doğrudan doğruya sebep olmuşlardır. Esen Tepe’de müşehade edilen çatlakta olduğu gibi bunlarda da fayın cenup tarafı aşağı düşmüştür. Kaymalar, birincide 40, ikincide 10 santim olmuştur.
Şehrin cenubunda Seviller Mahallesine mücavir kar kuyusu bulunan tarladaki çatlak, şimal 70 ° garp istikametinde olup fayın şimal tarafı 15 santim kadar çökmüştür.
Bu suretle ana çatlağa az çok müvazi dört çatlaktan üçüncü düşüklük cenupta ana çatlakla dördüncüde ise şimaldedir.
Bu zikredilen Doğu-Batı çatlaklarına az çok amut şimal 20 – 40 garp istikametindeki çatlaklarda bir “rejet” müşahade edilmemiştir. Bunlardan biri, Çerkeş’ten Gerede’ye gelen yol üzerinde şimale doğru uzanır. İkincisi ,şehir içinden şimalden cenuba akan su üzerindeki Hacı Ömer Köprüsündedir. Burada bu şimal – cenup fayı köprüyü (resme bakınız) ikiye bölmüş ve batı tarafını cenuba doğru 30 santim kadar itmiştir. Bu gibi üç çatlak daha yıkılan orta okulun doğusunda ve şose üzerinde şimal 30-40 garp istikametinde olarak görülmüştür. Bunlarda bir “rejet” yoktur.
Deprem neticesi Gerede şehrinde ölenlerin sayısı altmış bir (61) olarak tesbit edilmiştir. Depremin sebep olduğu hasar, en çok Dere teressüpleri üzerinde olan Demirciler mahallesinde en az da şehrin şimal mahalleleri olan Kabiller ve Kitirler mahallelerinde olmuştur. Aşağıdaki cetvel hasarın mahalleler arasındaki tevziini gösterir:
Kitirler 30 78 9 117
Kabiller 30 __ __ 30
Demirciler139 60 6 205
Orta 115 100 10 225
Seviller 87 70 7 164
401 308 32 741
Zelzeleden evvel şehrin bina tutarı 901 olduğuna göre binaların %78’inden fazlası yıkılmış veya oturulamayacak hale gelmiştir.
Umumiyetle Gerede’nin şimalindeki köylerde hasar fazla olmuş, cenupta ovadaki köylerde ise depremin zararı nisbeten hafif geçmiştir.
Ziyanda binaların inşa tarzının büyük dahli olduğunda şüphe yoktur. Ahşap binalar az hasar görmüş, kâgir evler fazla ziyan görmüşlerdir. Aynı suretle temeli taş olan binalar kâgir de olsalar az zarar görmüş milli arazide, kum, çakıl gibi teressüpler üzerinde, evler harap olmuş veya oturulamayacak hale gelmiştir. Bu müşahadenin bariz misali idareten yapılan ve temeli taş olan Halk evi binası hiç hasar görmediği ve felâket esnasında yaralılara melce teşkil ettiği halde aynı zamanda, aynı paraya müteahhit tarafından milli arazi üzerinde inşa edilmiş olan Ziya Gökalp İlk Okulu tamamiyle yıkılmış (hak ile yeksan) olmuştur.
Ana veya tali çatlaklar üzerinde veya yakınında olan binalar inşa tarzına bakmaksızın harap olmuştur. Bu müşahade üzerine varılan netice şu suretle hülâsa edilmiştir:
1- Şark-garp istikametinde uzanan ana çatlak üzerinde veya elli metre yakınında inşaat olmamalıdır.
2- Tali şark-garp çatlaklar ile verev çatlaklar üzerinde veya yirmi beş metre yakınında inşaat olmamalıdır.
3- Demirciler mahallesi gibi milli arazide yeni inşaat yapılmamalıdır.
4- İnkişaf sahası olarak altlarında sağlam sahneler olduğu müşahade edilen şimal kısmında mezarlık olan Nalbant Tepe ile Ankara şosesi üzerindeki yazlık sırtı gösterilmiştir.
Ana ve tali çatlaklar şehrin 1:2000 lik haritasında gösterilmiştir.
BOLU
Gerede’den ayrıldıktan sonra Reşadiye (Yeni Çağ) gölüne kadar Gerede’nin ana çatlağı takip edilmiştir. Buradan sonra yol ana çatlaktan ayrılmaktadır. Bolu’nun Gerede’den mesafesi 52 kilometredir. Şehrin denizden yüksekliği 710 metre olduğuna göre Gerede’den 610 metre alçaktadır.
Bolu şimalde Sevince ve cenupta Semen dağları ile çevrelenen bir ova az çok ortasındadır. Bu dağların eteklerine varmadan sağlam arazi müşahade edilmemiştir. Ancak Bolu kısmen doldurma ve kısmen de yarı tahaccür etmiş elli metre irtifaa yükselen ve şarktan garba uzanan bir tepecik üzerinde ve bu tepeyi çevreliyen cenahlarla münhat arazi üzerinde bulunmaktadır. Şehir içinde bir çatlak görülmemişse de şehrin 4 kilometre cenubunda Ilıca yolu üzerinde yolu cenup 75 garp (şimal 75 şark) istikametinde kesen depremde hasıl olan mühim bir çatlak vardır. Bu fayın Gerede’de müşahade olunan ana çatlağın temadisi olması kuvvetle muhtemeldir. Burada da şose 3 (üç) metre garba doğru itilmiştir. İlişik fotoğraflarda hem bu fayın şimal kısmının 60 ilâ 100 santim düştüğü hem şosenin Ilıca kısmını batıya doğru sürüklemiş olduğu görülebilir.
Ana çatlağın Bolu’dan uzakta bulunması bu şehrin daha ağır hasardan kurtarmıştır. Ancak münhat arazide yapılmış olan binalar, bilhassa kâgir olanları epey hasar görmüştür.
Gerede’nin aksi olarak Bolu’da şehrin şimalindeki köyler nispeten az hasar görmüşler, şehrin cenubundakiler mühim zayiat, kaydetmişlerdir. Şehrin cenubunda olup işaret edilen fay hattına yakın olan köyler bilhassa çok zarar görmüşlerdir.
Bolu’da da yer sarsıntısı 1 Şubat 1944’de sabahleyin 6:21’de kaydedilmişse de 2 Şubat 1944’de tam 24 saat sonra 6:24’de ikinci bir zelzele birincisinden hasara uğrayanları barındırmayacak hale koymuştur.
* A:Yıkılan
* B: Oturulamayacak kadar hasar gören